Metron Analysis

«Η κυβέρνηση πληρώνει την αποτυχία των μεταρρυθμίσεων»
11/11/2005

Στο άρθρο του στην Εφημερίδα «ΗΜΕΡΗΣΙΑ» την Παρασκευή, 11/11/2005 ο Διευθύνων Σύμβουλος της Metron Analysis κ. Στράτος Φαναράς αναλύει τα κύρια πολιτικά συμπεράσματα από το 11ο κύμα της τετραμηνιαίας συνδρομητικής έρευνας Metron Forum.

 

«Η κυβέρνηση πληρώνει την αποτυχία των μεταρρυθμίσεων»
του Στράτου Φαναρά



Το γενικό κλίμα

Τα στοιχεία ανάκαμψης του γενικού κλίματος που κατεγράφησαν τον περασμένο Ιούνιο, μετά από μία υπερδωδεκάμηνη περίοδο σταδιακής μείωσης των ατομικών προσδοκιών και συνολικής επιβάρυνσης του οικονομικού κλίματος, φαίνεται να υποχωρούν και πάλι.

Όπως σχεδόν όλοι συμφωνούν, το τελευταίο διάστημα δεν έχουν μεταβληθεί ουσιωδώς τα κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα της χώρας. Αν λοιπόν θα πρέπει να αναζητηθούν κάποιοι αιτιώδεις παράγοντες που διαμορφώνουν τις διακυμάνσεις του κλίματος, είναι κυρίως η Δημόσια ατζέντα (των ΜΜΕ) και ο πολιτικός/κομματικός ανταγωνισμός. Η ανάκαμψη του Ιουνίου συνδυαζόταν μία αίσθηση πολιτικών πρωτοβουλιών από την πλευρά της Κυβέρνησης υπό τον γενικό τίτλο της «μεταρρύθμισης».

Η σημερινή κάμψη, συνδυάζεται από τη μία πλευρά με τις ιεραρχήσεις της Δημόσιας ατζέντας η όποια έχει στην πρώτη θέση κοινωνικά θέματα (όπως τα θέματα των τιμών στην αγορά και τα θέματα διαφθοράς που σε ορισμένες περιπτώσεις διασυνδέονται και με τον πολιτικό κόσμο), αλλά και τις εντάσεις και τις αλληλοκατηγορίες στο εσωτερικό του πολιτικού προσωπικού που σε ορισμένες περιπτώσεις θέτουν και θέματα ηθικής τάξης.

Στο επίπεδο της «υψηλής πολιτικής», οι εξελίξεις στο θέμα των Σκοπίων και η διαφαινόμενη επιδείνωση των Ελληνοτουρκικών σχέσεων, ενισχύει τις ανησυχίες. Υπενθυμίζουμε η έρευνα πεδίου είχε ήδη αρχίσει, όταν την 28η Οκτωβρίου όλοι οι Έλληνες πολίτες είδαν στα δελτία ειδήσεων, παρελαύνοντας στρατιώτες στη Θεσσαλονίκη να εκφωνούν συνθήματα υπέρ του ονόματος της Μακεδονίας, δίνοντας ένα διαφορετικό τόνο από ότι συνήθως στην στρατιωτική παρέλαση.

Μία ματιά στον κατάλογο των προβλημάτων της χώρας, αποτυπώνει την άνοδο των αυθόρμητων αναφορών στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής (από 2,5% τον Ιούνιο στο 7,7% τώρα) και της διαφθοράς (από 2,0% τον Ιούνιο στο 4,6% τώρα). Η Ανεργία συνεχίζει να είναι σταθερά το πρώτο αντιλαμβανόμενο πρόβλημα της χώρας (με 36,5% αυθόρμητων αναφορών).

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η πολιτική των «μεταρρυθμίσεων», η οποία αποτελούσε το μοχλό ανάκαμψης της Κυβέρνησης μετά το περασμένο Πάσχα, φαίνεται να υποχωρεί τουλάχιστον ως προς την επικοινωνιακή της βαρύτητα. Το κλίμα αυτό έχει δύο βασικές αρνητικές επιπτώσεις

  • Από τη μια πλευρά μειώνει την εμπιστοσύνη στη διακυβέρνηση και ενισχύει το χώρο της αποστασιοποίησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη διπολική ερώτηση «ποιον εμπιστεύεστε περισσότερο για τη διακυβέρνηση της χώρας και το μέλλον της οικογένειας σας» η Κυβέρνηση της ΝΔ υπό τον κ. Καραμανλή παρουσιάζει απώλειες περίπου 5 ποσοστιαίων μονάδων από τον Ιούνιο μέχρι τώρα. Επίσης στο ερώτημα «ποιο κόμμα νομίζετε ότι μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα τα θέματα της διαφθοράς» ένας στους τρεις πολίτες (33,3%) απαντούν «Κανένα», που είναι και η απάντηση που συγκεντρώνει πλέον το υψηλότερο ποσοστό.
  • Η δεύτερη βασική επίπτωση είναι ότι ενισχύει την αμφισβήτηση της αξιοπιστίας της Τηλεόρασης η οποία έχει κυρίαρχο ρόλο στην ενημερωτική διαδικασία. Στη σχετική ερώτηση «κατά τη γνώμη σας τα πράγματα συμβαίνουν ακριβώς, περίπου, διαφορετικά ή εντελώς διαφορετικά από ότι τα παρουσιάζει η Τηλεόραση», η αξιοπιστία της (δηλαδή το άθροισμα των απαντήσεων ακριβώς ή περίπου) κινείται για πρώτη φορά την τελευταία τετραετία τουλάχιστον κάτω από το 50% (στο 47,8%).

Οι εξελίξεις αυτές έχουν βέβαια και επιπτώσεις στο εσωτερικό του κομματικού ανταγωνισμού αλλά και στην εικόνα του πολιτικού προσωπικού, επιπτώσεις τις οποίες παρουσιάζουμε στη συνέχεια.
Συνοπτικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η εκλογική επιρροή και της ΝΔ μειώνεται χωρίς όμως να χάνει το προβάδισμα, η εκλογική επιρροή του ΠΑΣΟΚ ενισχύεται ελαφρώς συγκριτικά με τον Ιούνιο και η επιρροή των υπόλοιπων κομμάτων διατηρείται ενισχυμένη, περίπου στα επίπεδα του Ιουνίου.

Ένας λόγος στον οποίο οφείλεται η ενίσχυση της επιρροής των μικρότερων κομμάτων (κυρίως του ΚΚΕ και του ΛΑΟΣ) είναι και η κρίση στην οποία έχει περιέλθει το Ευρωπαϊκό εγχείρημα μετά από τα δημοψηφίσματα στη Γαλλία και την Ολλανδία, κρίση η οποία αποτυπώνεται και στη χώρα μας με σαφή τάση μείωσης του «φιλοευρωπαϊσμού». Σήμερα, για πρώτη φορά από την καθιέρωση του “δείκτη Ευρωπαϊσμού” την τελευταία τετραετία στο πλαίσιο της Metron Forum, οι «Ευρωπαϊστές» δεν υπερβαίνουν το 50% και κινούνται στο 49,5% (σελίδα 82: δείκτης Ευρωπαϊσμού).

Εικόνα Κυβέρνησης-Αξιωματικής Αντιπολίτευσης

Ο βαθμός ικανοποίησης από την Κυβέρνηση κινείται στο 24,1% παρουσιάζοντας πτώση συγκριτικά με τον Ιούνιο 3,3 ποσοστιαίων μονάδων. Πτώση παρουσιάζει και ο βαθμός ικανοποίησης από τον Πρωθυπουργό (από 33,7% σε 31,0%) ο οποίος ωστόσο συνεχίζει να παραμένει σε υψηλά επίπεδα.
Ο βαθμός ικανοποίησης για την Αξιωματική Αντιπολίτευση κινείται στο 13,6% (από 13,1% τον Ιούνιο) ενώ οι δυσαρεστημένοι εμφανίζουν μικρή μείωση από το 58,7% του Ιουνίου στο 56,1% σήμερα.
Ο βαθμός ικανοποίησης για τον αρχηγό της Αξιωματικής αντιπολίτευσης κινείται στο 15,3% (από 16,2% τον Ιούνιο). Παρά τη μικρή αυτή πτώση, μειώνονται και οι δυσαρεστημένοι με τον αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης από 51,8% τον Ιούνιο σε 50,9% τώρα. Έτσι το ισοζύγιο ικανοποίησης για τον Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο.

Συγκεφαλαιώνοντας τις μεταβολές του βαθμού ικανοποίησης στο σύνολο της μετεκλογικής περιόδου, η Κυβέρνηση έχει απώλειες από το Μάιο μέχρι σήμερα περίπου 18 ποσοστιαίες μονάδες και ο Πρωθυπουργός 16 ποσοστιαίες μονάδες.
Η Αξιωματική αντιπολίτευση, που βέβαια ήδη το Μάιο είχε χαμηλό βαθμό ικανοποίησης, παρουσιάζει απώλειες 5 ποσοστιαίων μονάδων και ο Αρχηγός της κ. Παπανδρέου περίπου 8 μονάδες.
Η επιμέρους αξιολόγηση της ικανότητας διακυβέρνησης σε μία σειρά θεμάτων (16 issues) αποτυπώνει κάποιες μεταβολές συγκριτικά με τον Ιούνιο. Όλα τα ποσοστά της Κυβέρνησης της ΝΔ μειώνονται. Οι σημαντικότερες μεταβολές για τη ΝΔ εντοπίζονται:

  • Στον τομέα αντιμετώπισης της Διαφθοράς (-4,5%) και συγκεντρώνει 29,7%.
  • Στον τομέα της διαχείρισης της Υγείας (-3,9%) και συγκεντρώνει 34,2%.
  • Στον τομέα διαχείρισης της Οικονομίας (-3,3%) και συγκεντρώνει 31,8%.

Ωστόσο και στους τρεις αυτούς τομείς της διακυβέρνησης διατηρεί το προβάδισμα έναντι του ΠΑΣΟΚ. Ειδικά στο θέμα αντιμετώπισης της Διαφθοράς, το ΠΑΣΟΚ σημειώνει άνοδο κατά 2,8% αλλά το ποσοστό του κινείται ακόμη κάτω από το 20% (στο 19,8%).
Η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ σημειώνεται πλέον στον τομέα της «ανάπτυξης του Τουρισμού» (38,3% για τη ΝΔ, 29,2% για το ΠΑΣΟΚ).
Το ΠΑΣΟΚ εκτός από τον τομέα της Εξωτερικής πολιτικής αποκτά προβάδισμα έναντι της ΝΔ και στον τομέα των Μεγάλων έργων. Σε όλους τους άλλους τομείς συνεχίζει να προηγείται η ΝΔ με αισθητά μειωμένες όμως τις διαφορές ανάμεσα στα δύο κόμματα.

Εικόνα Κομματικού συστήματος

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία της εικόνας του κομματικού συστήματος, το οποίο θα λέγαμε ότι από τον Ιούνιο και μετά εμφανίζει σοβαρή μεταβλητότητα.
Οι σημαντικότερες αλλαγές είναι οι εξής:

  • Στο ερώτημα «ποιο κόμμα βρίσκεται πιο κοντά στους εργαζόμενους» το ΚΚΕ συνεχίζει να διατηρεί το προβάδισμα που απέκτησε τον Ιούνιο έναντι της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ με 29,1%. Παράλληλα το ΠΑΣΟΚ με 22,9% περνάει στη δεύτερη θέση και η ΝΔ με 20,6% βρίσκεται πλέον στην τρίτη θέση.
  • Στην εικόνα «ενότητας» των κομμάτων η ΝΔ παρουσιάζει πτώση κατά 9,4% και πλέον στην πρώτη θέση περνά οριακά το ΠΑΣΟΚ με 27,9% παρουσιάζοντας άνοδο 4,6%.
  • Στην εικόνα «ικανότητας των στελεχών» η ΝΔ παρουσιάζει πτώση 4,1% και το ΠΑΣΟΚ περνά πρώτο με 34,5%.

Το μόνο χαρακτηριστικό στο οποίο η ΝΔ συνεχίζει να έχει μεγάλη διαφορά από το ΠΑΣΟΚ είναι αυτό της ηγεσίας «έχει ικανό αρχηγό» στο οποίο προηγείται 39,9% έναντι 27,5% του ΠΑΣΟΚ. Και εδώ όμως η διαφορά των 16 μονάδων του Ιουνίου, έχει περιοριστεί περίπου στις 12.

Δημοτικότητες – Εικόνα Πολιτικών αρχηγών & στελεχών

Ο κ. Καραμανλής συνεχίζει να είναι ο δημοφιλέστερος πολιτικός αρχηγός με δημοτικότητα (θετικές και μάλλον θετικές γνώμες) 54,9% καταγράφοντας πτώση σχεδόν δύο ποσοστιαίων μονάδων συγκριτικά με τον Ιούνιο (1,9%).
Ακολουθεί στη δεύτερη θέση ο κ. Παπανδρέου με δημοτικότητα 53,6% καταγράφοντας άνοδο συγκριτικά με τον Ιούνιο κατά 1,4%.
Στην τρίτη θέση βρίσκεται ο κ. Αλαβάνος, με δημοτικότητα 38,8% (40,0% τον Ιούνιο). Σημειώνουμε ότι ο κ. Αλαβάνος συνεχίζει να είναι ο πολιτικός αρχηγός με τις λιγότερες αρνητικές κρίσεις (35,9%).
Ακολουθεί η κ. Παπαρήγα, η οποία φαίνεται να σταθεροποιείται πλέον σε αρκετά υψηλά επίπεδα δημοτικότητας, με 35,6% (39,0% τον Ιούνιο) και τέλος ο κ. Καρατζαφέρης με 27,0% (25,0% τον Ιούνιο).

Στις ερωτήσεις εικόνας των πολιτικών αρχηγών καταγράφεται μείωση στη διαφορά Πρωθυπουργικής εικόνας (καταλληλότητα για Πρωθυπουργός) του Καραμανλή από τον κ. Παπανδρέου από τις 14 ποσοστιαίες μονάδες του Ιουνίου σε 10,4 (40,5% για τον κ. Καραμανλή έναντι ποσοστού 30,1% για τον κ. Παπανδρέου).

Η γενική παρατήρηση για τις εικόνες των κ.κ. Καραμανλή και Παπανδρέου, είναι ότι ο κ. Καραμανλής συνεχίζει να διαθέτει πιο ισχυρή εικόνα από τον κ. Παπανδρέου αλλά με τάση μείωσης των διαφορών η οποία προκύπτει αθροιστικά από τη σχετικά περιορισμένη μείωση των ποσοστών του κ. Καραμανλή, αλλά και την άνοδο στους περισσότερους τομείς του κ. Παπανδρέου.
Σε κάθε περίπτωση ο κ. Καραμανλής συνεχίζει να διαθέτει ποσοστά εντυπωσιακά για Πρωθυπουργό στο μέσον της θητείας του και, παρά την πτώση του, αποτελεί την ισχυρότερη συνιστώσα της ΝΔ στον κομματικό ανταγωνισμό.

Δεν μπορούμε όμως να πούμε το ίδιο και για τa στελέχη των δύο κομμάτων εξουσίας. Το σύνολο των Υπουργών της Κυβέρνησης παρουσιάζει κάμψη που σε μερικές περιπτώσεις (όπως του κ. Μολυβιάτη και του κ. Μπασιάκου) υπερβαίνει τις 6 ποσοστιαίες μονάδες. Το μόνα στελέχη της ΝΔ που μένουν ανεπηρέαστα από το γενικό κλίμα είναι η κα. Μπακογιάννη (η οποία με δημοτικότητα 68,3% βρίσκεται στην πρώτη θέση των στελεχών της ΝΔ), ο κ. Μεϊμαράκης (με δημοτικότητα 45,7% παραμένει στα επίπεδα του Ιουνίου), ο κ. Α. Σπηλιωτόπουλος (αυξάνει κατά 1% τη δημοτικότητά του), ο κ. Εβερτ (αυξάνει κατά 0,9% τη δημοτικότητά του) και ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης (αμετάβλητη δημοτικότητα). Θα έλεγε κανείς ότι όσα στελέχη δεν συμμετέχουν στην Κυβέρνηση δεν παρουσιάζουν και απώλειες.
Στην πλευρά του ΠΑΣΟΚ επικρατούν μικτές τάσεις χωρίς όμως να παρουσιάζονται σημαντικές μεταβολές δημοτικότητας. Ο κ. Α. Λοβέρδος με 3,3% και ο κ. Παπουτσής με 3,2% παρουσιάζουν τις σημαντικότερες ανόδους δημοτικότητας.

Πρόθεση ψήφου

Είκοσι μήνες μετά τις Βουλευτικές εκλογές, το προβάδισμα της ΝΔ στην πρόθεση ψήφου είναι οριακό. Συγκεντρώνει ποσοστό 35,2% έναντι ποσοστού 34,6% για το ΠΑΣΟΚ. Η διαφορά μεταξύ των δύο πρώτων κομμάτων (0,6%) μειώνεται συγκριτικά με τον Ιούνιο όταν ήταν 2,4% και καθίσταται οριακή. Ωστόσο όλοι οι ποιοτικοί δείκτες της έρευνας (όπως για παράδειγμα ο βαθμός ικανοποίησης, η εμπιστοσύνη στη διακυβέρνηση και η παράσταση νίκης) δείχνουν ότι αν και μειωμένο, είναι υπαρκτό το προβάδισμα της ΝΔ.

Στην τρίτη θέση βρίσκεται το ΚΚΕ που συγκεντρώνει πρόθεση ψήφου 7,5% (7,6% τον Ιούνιο).
Στην τέταρτη θέση βρίσκεται και το ΛΑΟΣ με ποσοστό 4,2% (4,0% τον Απρίλιο) και ακολουθεί ο ΣΥΝ με ποσοστό 4,0% (4,3% τον Ιούνιο).

Το ΠΑΣΟΚ συνεχίζει να διαθέτει αυξημένη συσπείρωση έναντι της ΝΔ (85,9% για το ΠΑΣΟΚ, 80,4% για τη ΝΔ). Για πρώτη φορά το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να διαθέτει την υψηλότερη συσπείρωση από όλα τα κόμματα, αλλά βέβαια απέχει ακόμη από τα ποσοστά συσπείρωσης που επιτύγχανε η ΝΔ ως αντιπολίτευση.
Συνεχίζει επίσης να διατηρεί θετικό ισοζύγιο μετακινήσεων με τη ΝΔ σε μία σχέση η οποία είναι πλέον σχεδόν 1:3 (5,6% από ΝΔ προς ΠΑΣΟΚ και 2,0% από ΠΑΣΟΚ προς ΝΔ).
Το ΚΚΕ καταγράφει συσπείρωση 85,7% και διαθέτει αξιοσημείωτες εισροές τόσο από το ΠΑΣΟΚ όσο και από τη ΝΔ. Ο ΣΥΝ αυξάνει σημαντικά τη συσπείρωση του (80,2%) αν και τα στοιχεία αυτά είναι ενδεικτικά για τον ΣΥΝ και εισπράττει επίσης από ΠΑΣΟΚ και ΝΔ αλλά λιγότερο από ότι τον Ιούνιο.

Τέλος το ΛΑΟΣ περνάει πλέον με άνεση το «κατώφλι» του 3% που απαιτείται για τη συμμετοχή του στο Ελληνικό Κοινοβούλιο και κινείται στο 4,2% τροφοδοτούμενο κυρίως από τη ΝΔ αλλά δευτερευόντως και από το ΠΑΣΟΚ.
Στην παράσταση νίκης, προηγείται η ΝΔ με 44,5% έναντι ποσοστού 31,5% για το ΠΑΣΟΚ (51,8% έναντι 25,8% τον Απρίλιο). Έτσι η διαφορά η οποία είχε αυξηθεί τον Ιούνιο στις 26 ποσοστιαίες μονάδες, μειώνεται και κινείται στις 13.

Επίλογος

Όπως είχαμε την ευκαιρία να επισημάνουμε και στο παρελθόν, ο πολιτικός ανταγωνισμός στη σημερινή εποχή, έχει έντονα στοιχεία ρευστότητας και με την έννοια αυτή οι όποιες ανακατατάξεις και μεταβολές επηρεάζονται εύκολα από τη συγκυρία και τη δημόσια ατζέντα. Επισημαίνουμε ότι η πρώτη ημέρα της έρευνας πεδίου συνέπεσε με την παραίτηση του κ. Μαντούβαλου από την Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας.

Η απόλυτη μετεκλογική κυριαρχία της ΝΔ είναι λογικό να μειώνεται, ειδικά στο μεσοδιάστημα της διακυβέρνησης της. Ωστόσο το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Κυβέρνηση δεν είναι αυτό, είναι ότι δείχνει να δοκιμάζεται το μεταρρυθμιστικό εγχείρημα που επαγγέλθηκε. Δοκιμάζεται και από υποκειμενικούς και από αντικειμενικούς παράγοντες.
Στους αντικειμενικούς παράγοντες πρέπει να κατατάξει κανείς την οικονομική πίεση και την ανασφάλεια που νοιώθουν κυρίως τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, τα οποία δεν φαίνεται να μετέχουν και πολύ περισσότερο να είναι διατεθειμένα να στηρίξουν καμιά στρατηγική επιδίωξη. Η ταχύτητα αποστασιοποίησης από το Ευρωπαϊκό όραμα και την Ευρωπαϊκή προοπτική και μάλιστα την ώρα που αναζωπυρώνονται μια σειρά από εκκρεμότητες στα εθνικά μας θέματα, είναι χαρακτηριστική.
Και είναι γνωστό ότι το θέμα των κοινωνικών συμμαχιών είναι κρίσιμο για κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια.
Ο πολιτικός κόσμος της χώρας και ειδικά η Κυβέρνηση φαίνεται χάνει σε κοινωνική υποστήριξη ακριβώς την ώρα που χρειαζόταν τη διεύρυνση της για να προχωρήσει σε σημαντικές πολιτικές πρωτοβουλίες.
Στους υποκειμενικούς παράγοντες θα πρέπει να συμπεριληφθούν αφενός τα στοιχεία των προσωπικών αντιπαλοτήτων που απασχολούν συχνά τα ΜΜΕ και αφετέρου η αδυναμία συνεννόησης του πολιτικού κόσμου στο μείζον θέμα της διαφθοράς. Και οι δύο αυτές παράμετροι, πλήττουν την εικόνα του πολιτικού προσωπικού της χώρας και της ίδιας της πολιτικής διαδικασίας και τροφοδοτούν λογικές πολιτικής απαξίας και στάσεις αποστράτευσης.

 

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «ΗΜΕΡΗΣΙΑ» στο φύλο της Παρασκευής 11 Νοεμβρίου 2005 με την ευκαιρία της δημοσίευσης των αποτελεσμάτων της τετραμηνιαίας πανελλαδικής έρευνας κοινής γνώμης Metron Forum.

Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0