Metron Analysis

Βουλευτικές εκλογές 2019 – Μια πρώτη αποτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος
14/7/2019


Ξεκίνησε μια νέα πολιτική περίοδος

Με το αποτέλεσμα των Βουλευτικών εκλογών της περασμένης Κυριακής ξεκινά μια νέα πολιτική περίοδος. Η αλλαγή στη διακυβέρνηση επισφραγίζει και τυπικά το τέλος της αντίθεσης μνημόνιο/αντιμνημόνιο που ταλάνισε τη χώρα σε όλη την προηγούμενη διάρκεια της κρίσης.
Κι αυτό όχι μόνο γιατί η τυπική μνημονιακή περίοδος έληξε αλλά και επιπλέον γιατί η νέα Κυβέρνηση εξελέγη στη βάση της υπόσχεσης της να αναθερμάνει την Οικονομία και να ανακουφίσει την ευρύτερη μεσαία τάξη κυρίως από την υπερφορολόγηση, ενώ από την άλλη πλευρά ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. διεκδίκησε μία φιλολαϊκή ατζέντα για τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα.

  • Θα λέγαμε σχηματικά ότι η βασική προγραμματική διαφορά των δύο μεγαλύτερων κομμάτων σχηματοποιείται στο δίπολο Οικονομική επιτάχυνση vs Κρατική προστασία και ακριβώς στη βάση αυτού του προγραμματικού δίπολου, επανήλθε σε ιδεολογικό-πολιτικό επίπεδο και η διάκριση Αριστεράς-Δεξιάς, ως η βασική διάκριση που ορίζει το κομματικό σύστημα χωρίς βέβαια να είναι η μόνη.
  • Το δεύτερο χαρακτηριστικό της νέας πολιτικής περιόδου είναι ότι η ανασφάλεια που γιγαντώθηκε την προηγούμενη δεκαετία δεν περιορίζεται μόνο στα θέματα της αγοράς εργασίας και των εργασιακών δικαιωμάτων. Επεκτείνεται και σε θέματα κοινωνικής ανασφάλειας που έχουν να κάνουν με την ανομία και την εγκληματικότητα αλλά και το φόβο «του άλλου» και το μεταναστευτικό πρόβλημα. Αυτή η πλευρά της ανασφάλειας που είναι ιδιαίτερα ισχυρή στις μεγαλύτερες ηλικίες πριμοδότησε εκλογικά τη ΝΔ.

    Το Γράφημα 1 του exit poll που ακολουθεί με την ψήφο κατά ηλικία αποτυπώνει αυτές τις παρατηρήσεις.

    Στις νεότερες ηλικίες από 17 έως και 34 ετών ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. κυριάρχησε με ποσοστά που κυμάνθηκαν στην περιοχή του 36-38%.
    Αντίθετα στις μεγαλύτερες ηλικίες (35 και άνω) κέρδισε με μεγάλη διαφορά (41-43%) η Νέα Δημοκρατία.
    Θα λέγαμε πως αυτό το ηλικιακό φράγμα, είναι το φράγμα ανάμεσα στους «εντός» και τους «εκτός» των τειχών. Οι «εντός», οι μεγαλύτεροι, θέλουν να προασπίσουν δικαιώματα και κατακτήσεις που απέκτησαν σε ένα προηγούμενο κύκλο ζωής, αλλά και να ζήσουν με περισσότερη ασφάλεια με μια Κυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας, ενώ οι «εκτός» των τειχών, οι νεότεροι, που διεκδικούν να μπουν κι αυτοί στο «κάστρο», θεώρησαν κατά πλειοψηφία ότι ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. ήταν γι’ αυτούς το καλύτερο πολιτικό όχημα.

Γράφημα 1: Ψήφος κατά ηλικία
1

Πηγή: Στοιχεία Exit poll Βουλευτικών εκλογών Ιούλιος 2019

  • Το τρίτο χαρακτηριστικό της νέας πολιτικής περιόδου είναι η διστακτική επιστροφή της πολιτικής εμπιστοσύνης που σηματοδοτήθηκε ήδη από την αυξημένη συμμετοχή στις κάλπες των Ευρωεκλογών και η οποία, παρά τις συνθήκες μιας ζεστής ημέρας του Ιουλίου που και λόγω των διακοπών δεν ενδείκνυται για εκλογές, κατάφερε να διατηρηθεί την περασμένη Κυριακή, σε υψηλότερα επίπεδα από τις Βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 κατά 103 χιλιάδες ψηφοφόρους περίπου. Ωστόσο, στον Πίνακα 1 μπορούμε να δούμε συγκριτικά την ηλικιακή κατανομή στην εκλογικό πληθυσμό και σε αυτούς που προσήλθαν να ψηφίσουν σε Ευρωεκλογές και Βουλευτικές. Η διαπίστωση είναι ότι το προφίλ του εκλογικού σώματος είναι πιο νεανικό από αυτό που εμφάνισαν όσοι ψήφισαν, και συνεπώς οι νεότερες γενιές τηρούν και μία συνολική στάση αδιαφορίας/απόρριψης της εκλογικής διαδικασίας και κατ’ επέκταση του Κοινοβουλευτισμού. Μάλιστα, τα συγκριτικά στοιχεία δείχνουν ότι το πρόβλημα αυτό όχι μόνο δεν βελτιώθηκε, αλλά επιδεινώθηκε παρά τη μεγαλύτερη συμμετοχή στις κάλπες.

Πίνακας 1: Κατανομή ηλικιών
1

Επιπλέον, η βελτίωση της πολιτικής εμπιστοσύνης αποτυπώνεται και στην αίσθηση της απόστασης των εκλογέων από το κομματικό σύστημα. Στον Πίνακα 2 αποτυπώνεται η βελτίωση της εγγύτητας των ψηφοφόρων με το κομματικό σύστημα. Στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015 το ποσοστό όσων ένοιωθαν κοντά στο κόμμα που μόλις είχαν ψηφίσει περιοριζόταν στο 55% ενώ τώρα αυξήθηκε κατά 7% και ανήλθε στο 62%.

Πίνακας 2: Απόσταση από το κόμμα που ψήφισαν
1

Ωστόσο, η βελτίωση στις σχέσεις εμπιστοσύνης ανάμεσα στο εκλογικό σώμα και το κομματικό σύστημα θα πρέπει να ενισχυθεί και κυρίως θα πρέπει να δοθεί έμφαση στη σχέση των Νέων με την πολιτική η οποία συνεχίζει να είναι και να προδιαγράφεται για το μέλλον με αρνητικά χαρακτηριστικά.

Γράφημα 2 : Απόσταση από το κόμμα που ψήφισαν κατά ηλικία
1

Πηγή: Στοιχεία Exit poll Βουλευτικών εκλογών Ιούλιος 2019

Από την άλλη πλευρά, με βάση το κόμμα επιλογής, οι πιστότεροι ψηφοφόροι φαίνεται να ήταν αυτοί που ψήφισαν το ΚΚΕ (72% δήλωσαν «κοντά» με το κόμμα επιλογής τους) ενώ ακολούθησαν οι ψηφοφόροι της ΝΔ με 68%.
Στον αντίποδα βρέθηκαν οι ψηφοφόροι του Μέρα25 και της «Ελληνικής Λύσης» με ποσοστά 29% και 41% αντιστοίχως.

Γράφημα 3: Απόσταση από το κόμμα που ψήφισαν κατά ψήφο
1

Πηγή: Στοιχεία Exit poll Βουλευτικών εκλογών Ιούλιος 2019

  • Τέλος, το τέταρτο χαρακτηριστικό της νέας πολιτικής περιόδου το οποίο επιβεβαιώθηκε στις κάλπες, είναι η κομματική ρευστότητα στις παρυφές του συστήματος, στο χώρο των μικρότερων κομμάτων, όπου είδαμε πολιτικά σχήματα που γεννήθηκαν μέσα στην κρίση να εξαφανίζονται ή να μένουν εκτός Κοινοβουλίου (ΑΝΕΛ, Ποτάμι, «Χ.Α.», Ε.Κ.) και άλλα να επιτυγχάνουν ισχυρή καταγραφή και είσοδο στη νέα Βουλή (ΜέΡΑ 25, «Ελληνική Λύση»).

Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα της κάλπης ήταν σχεδόν προδιαγεγραμμένο ως προς τον τελικό νικητή, γιατί είχαμε «εκλογές μέσα σε εκλογές», είχαμε δηλαδή ένα κλίμα συσχετισμών που το διαμόρφωνε ήδη το αποτέλεσμα των Αυτοδιοικητικών και των Ευρωεκλογών και όχι τόσο οι προεκλογικές καμπάνιες του τελευταίου μηνός.


Συσπειρώσεις και μετακινήσεις ψηφοφόρων

Η ΝΔ εμφάνισε εκ νέου υψηλή συσπείρωση (92%) ψηφοφόρων που την επέλεξαν και στις Ευρωεκλογές και γενικευμένες εισροές από όλο το κομματικό φάσμα.
Η συσπείρωση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. κινήθηκε σε χαμηλότερα επίπεδα (87%) αλλά κατάφερε να παρουσιάζει άνοδο 7,5% συγκριτικά με τις Ευρωεκλογές κυρίως από δεξαμενές ψηφοφόρων που δεν είχαν ψηφίσει στις Ευρωεκλογές αλλά και ψηφοφόρους που είχαν επιλέξει μικρότερους σχηματισμούς της Αριστεράς.
Το ΚΙΝΑΛ είχε συσπείρωση 76% και σχεδόν ισόρροπες εκροές προς ΣΥ.ΡΙΖ.Α. και ΝΔ της τάξεως του 10%, ενώ ταυτόχρονα εμφάνισε και αυτό εισροές ψηφοφόρων που δημιούργησαν θετικό ισοζύγιο ψήφου συγκριτικά με τις Ευρωεκλογές. Το 30% των ψηφοφόρων του την προηγούμενη Κυριακή προήλθε από άλλους χώρους και κυρίως από ψηφοφόρους που δεν μετείχαν στις Ευρωεκλογές. Ενώ συνεχίζει να παραμένει κατά βάση ένα κόμμα μεγαλύτερων ηλικιών αγροτικής καταγωγής, αρχίζει πλέον να εμφανίζει πρόσβαση και στις νεότερες ηλικίες με ποσοστά γύρω στο 5-6%.
To KKE διατήρησε το ποσοστό που κατέγραψε στις Ευρωεκλογές χωρίς ιδιαίτερες ανταλλαγές.
Η «Χ.Α.» βρέθηκε τελικά εκτός Κοινοβουλίου σε μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις αυτής της εκλογικής αναμέτρησης. Οι βασικοί λόγοι ήταν η Αποχή/Άκυρο/Λευκό ψηφοφόρων της, αλλά και η συσπείρωση της που υπολογίζεται στο 74% των Ευρωεκλογών.
Τέλος αξίζει να αναφερθούμε και στα δύο νεότευκτα σχήματα που έκαναν αισθητή την παρουσία τους.
Τόσο η «Ελληνική Λύση» όσο και το ΜέΡΑ 25 πέρασαν οριακά το κατώφλι του 3% και δείχνουν ότι έχουν ασθενή σχέση με τους ψηφοφόρους που τα επέλεξαν (δες Γράφημα 3). Θα φανεί αν θα μπορέσουν να διαμορφώσουν ταυτότητα και σχέσεις πιστότητας με το εκλογικό σώμα ή αν θα έχουν την τύχη των μικρότερων κομμάτων της προηγούμενης περιόδου που βρέθηκαν εκτός Κοινοβουλίου.

Πίνακας 3 : Ψήφος κατά ψήφο στις Ευρωεκλογές 2019
1

Πηγή: Στοιχεία Exit poll Βουλευτικών εκλογών Ιούλιος 2019


Η κοινωνική διάσταση της ψήφου

Ήδη αναφερθήκαμε στην ηλικιακή κατανομή της ψήφου. Ένα επιπλέον ενδιαφέρον στοιχείο μας δίνει η ψήφος κατά φύλο. Ενώ η ΝΔ είχε ισόρροπη ψήφο κατά φύλο (40%), ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. εμφάνισε σαφή διαφοροποίηση αφού στους Άνδρες συγκέντρωσε 28% ενώ στις Γυναίκες 36% και βρέθηκε μόλις 4 ποσοστιαίες μονάδες πίσω από τη ΝΔ. Νομίζουμε ότι και το στοιχείο αυτό, θα πρέπει να ερμηνευθεί στο πλαίσιο του αρχικού διχοτομικού επιπέδου που αναφέραμε (εντός-εκτός) και (Αγορές-Κράτος).

Εξάλλου, με βάση τη θέση στην απασχόληση η Νέα Δημοκρατία σημείωσε τις καλύτερες επιδόσεις της στους Εργοδότες και Αυτοαπασχολούμενους με 44%, στις Νοικοκυρές με 49% και στους Συνταξιούχους με 45%, ενώ έχασε στους Μισθωτούς του Δημοσίου με 33% έναντι 37% του ΣΥ.ΡΙΖ.Α..
Στην ουσία δηλαδή κυριάρχησε απολύτως στην ατζέντα της περισσότερης ανάπτυξης, της λιγότερης φορολογίας και της λιγότερης ατομικής ανασφάλειας.
Ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. κέρδισε και στην κατηγορία στην Ανέργων με 42% έναντι ποσοστού 29% για τη ΝΔ, αλλά και στους Φοιτητές με 39% έναντι 35% της ΝΔ.
Το ΚΙΝΑΛ σημείωσε διψήφια ποσοστά στους Συνταξιούχους με 12% και στους Αγρότες με 10%, ενώ το ΚΚΕ εμφάνισε εντυπωσιακή ισορροπία ψήφου.
Τέλος, η «Χ.Α.» παρά την πτώση της, δείχνει ότι συνέχισε να διαθέτει αξιόλογες δυνάμεις μεταξύ των Αγροτών με 7% και των Ανέργων 5%.

Πίνακας 4 : Ψήφος κατά θέση στην απασχόληση
1

Πηγή: Στοιχεία Exit poll Βουλευτικών εκλογών Ιούλιος 2019


Η επόμενη ημέρα

Η Νέα Δημοκρατία παρά το σημαντικό ποσοστό που πήρε, έχει μπροστά της μία σημαντική πρόκληση: να πείσει τον κόσμο της μισθωτής εργασίας ότι δεν είναι απέναντι στα συμφέροντα του.
Από την άλλη πλευρά επιβεβαιώθηκε η εκτίμηση που είχαμε κάνει ήδη από τις Ευρωεκλογές ότι ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. δεν έχει -και δεν υπέστη- στρατηγική ήττα. Η προσωπική μου γνώμη είναι ότι έχασε περισσότερο εξαιτίας των τακτικών λαθών του και της δημόσιας διχαστικής ρητορικής των στελεχών του, παρά εξαιτίας μιας γενικότερης πολιτικής αποδρομής του.
Εξάλλου, αν συγκρίνουμε την κατανομή στην κλίμακα της Αριστεράς-Δεξιάς στα χρόνια της διακυβέρνησης της χώρας από τον ΣΥ.ΡΙΖ.Α. (2015-2019: Πηγή: μηνιαία έρευνα Metron Forum) θα διαπιστώσουμε ότι δεν υπάρχει υποχώρηση του χώρου της Αριστεράς/Κεντροαριστεράς (παραμένει σταθερά στο 38%) ενώ υπάρχει μία σημαντική αύξηση του χώρου του Κέντρου και της Κεντροδεξιάς κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες (με παράλληλη ελαφρά μείωση της Δεξιάς κατά 2% και των αποστασιοποιημένων από την κλίμακα Α-Δ κατά 4%).
Θα μπορούσαμε επομένως να μιλήσουμε για στρατηγική υπεροχή της Κεντροδεξιάς υπό τον όρο ότι η εκλογική επικράτηση της ΝΔ και στο χώρο του Κέντρου (το οποίο αδυνατεί να βρει αυτόνομη ισχυρή πολιτική έκφραση) θα συνεχισθεί και θα εμπεδωθεί.

Γράφημα 4 : Αυτοτοποθέτηση στην Α-Δ κλίμακα
1

Πηγή: μηνιαία έρευνα Metron Forum (2015-2019)

Άρα μπορεί να μην είναι μόνο τα τακτικά λάθη που οδήγησαν το ΣΥ.ΡΙΖ.Α. στην ήττα, αλλά και μία βαθύτερη διεργασία που σταδιακά θα φέρει τις δυνάμεις της Κεντροδεξιάς σε θέση ηγεμονίας, αναδιατάσσοντας περαιτέρω τους κομματικούς συσχετισμούς.
Ήδη η ΝΔ ανέλαβε τη διακυβέρνηση ως ο πολιτικός εκφραστής του χώρου αυτού και αυτό είναι ένα πρώτο μεγάλο βήμα ευρύτερης επικράτησης.
Και να σημειώσουμε κλείνοντας, ότι οι πρώτες κινήσεις του νέου Πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη με τη σύνθεση της Κυβέρνησης του, δείχνουν ότι έχει συνείδηση αυτού του μεγαλύτερου διακυβεύματος και οι πρώτες επιλογές του σηματοδοτούν ανοίγματα σε αυτόν ακριβώς το διεκδικούμενο χώρο του Κέντρου.
Βρισκόμαστε σε μια νέα πολιτική αφετηρία λοιπόν.
Και το μόνο βέβαιο είναι ότι στη χώρα αυτή, δεν πρόκειται να πλήξουμε ποτέ.

Ας είναι η επόμενη ημέρα καλύτερη για όλους.


Η παραπάνω ανάλυση δημοσιεύτηκε στο Βήμα της Κυριακής στις 14.7.2019

Στράτος Φαναράς

Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0