Metron Analysis

«Οριακό προβάδισμα του ΠΑΣΟΚ ύστερα από 6 χρόνια»
17/3/2006

Στο άρθρο του στην Εφημερίδα «ΗΜΕΡΗΣΙΑ» την Παρασκευή, 17/3/2006 ο Διευθύνων Σύμβουλος της Metron Analysis κ. Στράτος Φαναράς αναλύει τα κύρια πολιτικά συμπεράσματα από το 12ο κύμα της τετραμηνιαίας συνδρομητικής έρευνας Metron Forum.

 
«Οριακό προβάδισμα του ΠΑΣΟΚ ύστερα από 6 χρόνια»

του Στράτου Φαναρά


Το γενικό κλίμα

Δύο χρόνια μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από τη ΝΔ και στο μέσον της εκλογικής τετραετίας, διαμορφώνεται ένα κλίμα ιδιαίτερα σύνθετο, δύσκολα αποκρυπτογραφήσιμο και οπωσδήποτε ρευστό.

Η γενική αίσθηση από την ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων είναι ότι τα κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα της χώρας αρχίζουν να μεταβάλλονται.

Τα μεσαία και ανώτερα κοινωνικά στρώματα αναζητούν μια μεταρρυθμιστική στρατηγική και συνεχίζουν να παρέχουν πολιτική υποστήριξη προς την Κυβέρνηση, ενώ την ίδια ώρα τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα δοκιμάζονται, δεν αναγνωρίζουν το δικό τους μέλλον μέσα σε μια μεταρρυθμιστική στρατηγική, εκδηλώνουν δυσαρέσκεια προς την Κυβέρνηση και στρέφονται προς την Αντιπολίτευση.

Συγκριτικά με το Νοέμβριο, φαίνεται να υπάρχει μία, έστω και μικρή, βελτίωση τόσο του οικονομικού όσο και του πολιτικού κλίματος. Η βελτίωση αυτή που αποτυπώνεται στους δείκτες κλίματος (τόσο του γενικού οικονομικού κλίματος όσο και επιμέρους δεικτών όπως ο δείκτης προσδοκιών από ΧΑΑ) σε συνδυασμό με τον πρόσφατο ανασχηματισμό ο οποίος αποτιμάται θετικά από την κοινή γνώμη ιδίως στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, συμβάλλει στην βελτίωση των περισσότερων παραμέτρων εκλογικής επιρροής και Κυβερνητικής εικόνας.

Ωστόσο είναι ίσως η πρώτη φορά στην μετεκλογική περίοδο, που η Αξιωματική Αντιπολίτευση φαίνεται να ευνοείται από την τρέχουσα πολιτική συγκυρία (κυρίως από το θέμα των τηλεφωνικών υποκλοπών) και να ενισχύει σαφώς τις επιδόσεις της σε όλους τους δείκτες. Σε σχετική ερώτηση για τις τηλεφωνικές υποκλοπές το 71,9% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι η υπόθεση αυτή «έχει βλάψει την Κυβέρνηση».

Η ενίσχυση της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, της δίνει για πρώτη φορά μετά από έξι χρόνια και ένα οριακό προβάδισμα στην πρόθεση ψήφου(κατά 0,3%) παρά το γεγονός ότι και η Νέα Δημοκρατία αυξάνει την πρόθεση ψήφου της κατά 0,4% συγκριτικά με το Νοέμβριο.

Αυτή είναι και η ιδιαιτερότητα της περιόδου: ενώ συνήθως ο πολιτικός και εκλογικός ανταγωνισμός στα μεσοδιαστήματα των περιόδων διακυβέρνησης χαρακτηρίζονται από τις αρνητικές επιδόσεις που διαδέχονται η μία την άλλη, τα στοιχεία ανάκαμψης του πολιτικού κλίματος αλλά και η είσοδος στη δεύτερη διετία της διακυβέρνησης που φέρνει πιο κοντά την εκλογική αναμέτρηση, οδηγούν σε «πρώιμη» ενίσχυση του δικομματισμού.

Μία ματιά στον κατάλογο των προβλημάτων της χώρας, αποτυπώνει την πτώση των αυθόρμητων αναφορών στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής (από 7,7% το Νοέμβριο στο 2,2% τώρα) και της διαφθοράς (από 4,6% το Νοέμβριο στο 3,0% τώρα).

Οι αυθόρμητες αναφορές στην Ανεργία, που συνεχίζει να είναι σταθερά το πρώτο αντιλαμβανόμενο πρόβλημα της χώρας αυξάνονται και υπερβαίνουν το 40% (36,5% το Νοέμβριο). Ειδικά στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας/Θράκης οι αυθόρμητες αναφορές στην Ανεργία σημειώνουν το υψηλότερο ποσοστό με 43,2%.

Το πρόβλημα της Ακρίβειας βρίσκεται σταθερά στην τρίτη θέση με 7,9% αυθόρμητες αναφορές και η μελέτη των μετακινήσεων στην πρόθεση ψήφου δείχνει ότι είναι το πλέον αποδομητικό πρόβλημα για την Κυβέρνηση.

Ταυτόχρονα, τα στοιχεία του δείκτη «ηθικών αξιών» που παρουσιάζονται για πρώτη φορά συγκριτικά με ένα χρόνο πριν, αποτυπώνουν μείωση του χώρου των «πραγματιστών» που συνεχίζουν να είναι βέβαια το κυρίαρχο ρεύμα, και ενίσχυση του χώρου των «κοινωνικά προοδευτικών» αλλά δευτερευόντως και των «κοινωνικά συντηρητικών». Δημιουργείται έτσι μία αίσθηση ότι η εκλογική συμπεριφορά αρχίζει να αποκτά και πάλι κάποια «ιδεολογικά και αξιακά» χαρακτηριστικά. Εξάλλου δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η σαφής ενίσχυση του ΠΑΣΟΚ δεν είναι γενικευμένη αλλά τροφοδοτείται απολύτως από τους χώρους της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς.

Εικόνα Κυβέρνησης-Αξιωματικής Αντιπολίτευσης

Ο βαθμός ικανοποίησης από την Κυβέρνηση κινείται στο 23,4% παρουσιάζοντας οριακή πτώση συγκριτικά με το Νοέμβριο 0,7 ποσοστιαίων μονάδων. Πτώση παρουσιάζει και ο βαθμός ικανοποίησης από τον Πρωθυπουργό (από 31,0% σε 29,5%) ο οποίος ωστόσο συνεχίζει να παραμένει σε υψηλά επίπεδα.

Ο βαθμός ικανοποίησης για την Αξιωματική Αντιπολίτευση κινείται στο 15,8% (από 13,6% το Νοέμβριο) παρουσιάζοντας άνοδο κατά 2,2%.

Ο βαθμός ικανοποίησης για τον αρχηγό της Αξιωματικής αντιπολίτευσης κινείται στο 17,5% (από 15,3% το Νοέμβριο). Για πρώτη φορά μετά τις εκλογές, ο βαθμός ικανοποίησης από τον Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης που ήταν σταθερά καθοδικός, παρουσιάζει άνοδο.

Συγκεφαλαιώνοντας τις μεταβολές του βαθμού ικανοποίησης στο σύνολο της μετεκλογικής περιόδου, η Κυβέρνηση έχει απώλειες από το Μάιο μέχρι σήμερα περίπου 19 ποσοστιαίες μονάδες και ο Πρωθυπουργός 18 ποσοστιαίες μονάδες.

Η Αξιωματική αντιπολίτευση, που βέβαια ήδη το Μάιο είχε χαμηλό βαθμό ικανοποίησης, παρουσιάζει απώλειες 2,7 ποσοστιαίων μονάδων και ο Αρχηγός της κ. Παπανδρέου5,6 μονάδες.

Η επιμέρους αξιολόγηση της ικανότητας διακυβέρνησης σε μία σειρά θεμάτων (16 issues) αποτυπώνει κάποιες μεταβολές συγκριτικά με το Νοέμβριο.

Με εξαίρεση τους τομείς της Υγείας και της Παιδείας, όλα τα ποσοστά της Κυβέρνησης της ΝΔ παρουσιάζουν μικρή άνοδο. Όλες οι μεταβολές της ικανότητας διακυβέρνησης για τη ΝΔ είναι οριακές. Η σημαντικότερη εντοπίζεται:

  • Στον τομέα της Εξωτερικής πολιτικής (+2,6%) στον οποίο συγκεντρώνει ποσοστό 35,1%. Σημειώνουμε ότι σε σχετική ερώτηση το 57,0% των ερωτηθέντων αξιολογούν θετικά τη συμμετοχή της κας Μπακογιάννη στην Κυβέρνηση.

Το ΠΑΣΟΚ επίσης βελτιώνει τα ποσοστά του σε όλους τους τομείς, με μόνη εξαίρεση τον τομέα αντιμετώπισης της Τρομοκρατίας στον οποίο παρουσιάζει μείωση κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και ποσοστό 27,5%.
Οι σημαντικότερες άνοδοι για το ΠΑΣΟΚ εντοπίζονται:

  • Στον τομέα της Οικονομίας (+3,4%) και ποσοστό 30,0%.
  • Στο Ασφαλιστικό (+3,3%) και ποσοστό 27,6%.

Οι μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ σημειώνονται στους τομείς:

  • της «αντιμετώπισης των φαινομένων διαφθοράς» (30,7% για τη ΝΔ, 21,5% για το ΠΑΣΟΚ) και
  • της «ανάπτυξης του τουρισμού» (38,4% για τη ΝΔ, 31,1% για το ΠΑΣΟΚ).

Σε όλους τους τομείς συνεχίζει να προηγείται η ΝΔ με αισθητά μειωμένες όμως τις διαφορές ανάμεσα στα δύο κόμματα. Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει οριακό προβάδισμα μόνο σε δύο τομείς. Στην Εξωτερική πολιτική ( με μειωμένη διαφορά) και στα Μεγάλα έργα.

Εικόνα Κομματικού συστήματος

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία της εικόνας του κομματικού συστήματος, το οποίο από τον Ιούνιο και μετά εμφανίζει μεταβλητότητα.
Οι σημαντικότερες αλλαγές είναι οι εξής:
Στο ερώτημα «ποιο κόμμα βρίσκεται πιο κοντά στους εργαζόμενους» το ΚΚΕ διατηρεί το προβάδισμα που απέκτησε τον Ιούνιο αλλά με μειωμένο ποσοστό (από 29,1%, 26,8% τώρα). Παράλληλα το ΠΑΣΟΚ παρουσιάζει νέα άνοδο κατά 2,1% και κινείται στο 25,0%. ’νοδο παρουσιάζει και η ΝΔ κατά 1,1% και με ποσοστό 21,7% βρίσκεται στην τρίτη θέση.
Στην εικόνα «ενότητας» των κομμάτων η ΝΔ παρουσιάζει πτώση κατά 9,4% και πλέον στην πρώτη θέση περνά οριακά το ΠΑΣΟΚ με 27,9% παρουσιάζοντας άνοδο 4,6%.
Στην εικόνα «ενότητας» των κομμάτων, η ΝΔ μετά τη σημαντική πτώση που παρουσίασε το Νοέμβριο κατά 9,4% (κυρίως λόγω της υπόθεσης Μαντούβαλου) ανακτά ένα σημαντικό μέρος και ξαναπερνά στην πρώτη θέση με ποσοστό με 32,0% έναντι ποσοστού 29,0% για το ΠΑΣΟΚ.
Στην εικόνα «ικανότητας των στελεχών» που είναι συνυφασμένο με το προηγούμενο θέμα, η ΝΔ επίσης ξαναπερνά στην πρώτη θέση με ποσοστό 35,6% έναντι ποσοστού 34,7% για το ΠΑΣΟΚ.
Το χαρακτηριστικό στο οποίο η ΝΔ συνεχίζει να έχει μεγάλη διαφορά από το ΠΑΣΟΚ είναι αυτό της ηγεσίας «έχει ικανό αρχηγό» στο οποίο προηγείται 39,7% έναντι 30,5% του ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο η διαφορά των16 μονάδων του Ιουνίου, έχει περιοριστεί περίπου στις 9.

Το χαρακτηριστικό στο οποίο το ΠΑΣΟΚ έχει τη μεγαλύτερη διαφορά από τη ΝΔ είναι αυτό της συνολικής προσφοράς «έχει συμβάλλει περισσότερο στην πρόοδο του τόπου» στο οποίο προηγείται με 40,7% έναντι ποσοστού 28,8% για τη ΝΔ.

Δημοτικότητες – Εικόνα Πολιτικών αρχηγών & στελεχών

Ο κ. Γ. Παπανδρέου για πρώτη φορά μετά τις εκλογές περνάει οριακά στην πρώτη θέση της δημοφιλίας των πολιτικών αρχηγών με 52,6% (53,6% το Νοέμβριο) έναντι ποσοστού 51,7% (54,9% το Νοέμβριο) για τον Πρωθυπουργό κ. Καραμανλή.
Όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί σημειώνουν πτώση ή στασιμότητα δημοτικότητας

Στην τρίτη θέση βρίσκεται ο κ. Αλαβάνος, με δημοτικότητα 38,6% (38,8% το Νοέμβριο). Ο κ. Αλαβάνος συνεχίζει να είναι ο πολιτικός αρχηγός με τις λιγότερες αρνητικές κρίσεις (39,8%).
Ακολουθεί η κ. Παπαρήγα, με 35,6% (35,6% και το Νοέμβριο) και τέλος ο κ. Καρατζαφέρης με 26,3% (27,0% το Νοέμβριο).

Στις ερωτήσεις εικόνας των πολιτικών αρχηγών δεν παρουσιάζονται σημαντικές μεταβολές. Η εικόνα του Πρωθυπουργού παραμένει σταθερή με μικρές αυξομειώσεις, ενώ η εικόνα του κ. Παπανδρέου παρουσιάζει βελτίωση σχεδόν σε όλους τομείς χωρίς όμως να ανατρέπει το προβάδισμα του κ. Καραμανλή.

Στο ερώτημα της καταλληλότητας για την Πρωθυπουργία ο κ. Καραμανλής προηγείται του κ. Παπανδρέου με 7,7 ποσοστιαίες μονάδες (39,4% για τον κ. Καραμανλή έναντι ποσοστού 31,7% για τον κ. Παπανδρέου). Η διαφορά αυτή είναι η μικρότερη της μετεκλογικής περιόδου.
Η γενική παρατήρηση για τις εικόνες των κ.κ. Καραμανλή και Παπανδρέου, είναι ότι ο κ. Καραμανλής συνεχίζει να διαθέτει πιο ισχυρή εικόνα από τον κ. Παπανδρέου αλλά με τάση μείωσης των διαφορών η οποία προκύπτει κυρίως από τη συστηματική άνοδο στους περισσότερους τομείς του κ. Παπανδρέου.
Σε κάθε περίπτωση ο κ. Καραμανλής συνεχίζει να διαθέτει ποσοστά εντυπωσιακά για Πρωθυπουργό στο μέσον της θητείας του και, παρά την πτώση του, αποτελεί την ισχυρότερη συνιστώσα της ΝΔ στον κομματικό ανταγωνισμό.

Στις δημοτικότητες των στελεχών της ΝΔ παρατηρείται άνοδος των περισσοτέρων και πτώση όσων εμπλέκονται αμέσως ή εμμέσως ως χειριστές του θέματος των τηλεφωνικών υποκλοπών. Εκτός του Πρωθυπουργού κ. Καραμανλή, πτώση παρουσιάζει η δημοτικότητα του κ. Βουλγαράκη κατά 3,3%, του κ. Ρουσσόπουλου κατά 2,6% και του κ. Λιάπη κατά 1,7%. Ωστόσο ειδικά οι κ.κ. Βουλγαράκης και Ρουσσόπουλος συνεχίζουν να βρίσκονται πολύ ψηλά στη λίστα των δημοτικοτήτων των στελεχών της ΝΔ (μέσα στην πρώτη δεκάδα).

Σημειώνουμε επίσης την εντυπωσιακή άνοδο δημοτικότητας του κ. Ν. Κακλαμάνη κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες. Με δημοτικότητα 69% βρίσκεται πλέον στην πρώτη θέση των δημοτικοτήτων των στελεχών της ΝΔ. Σημειώνουμε επίσης την άνοδο της της δημοτικότητας της κ. Μπακογιάννη στους ψηφοφόρους της ΝΔ. Με δημοτικότητα 90,3% βρίσκεται στην πρώτη θέση μεταξύ των ψηφοφόρων της ΝΔ. Σημαντική άνοδο παρουσιάζει και ο κ. Πολύδωρας κατά 5,8 μονάδες.

Από τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ τη σημαντικότερη άνοδο παρουσίασαν ο κ. Βενιζέλος (+4,0%) και ο κ. Α. Παπαδόπουλος (+4,7%). Ο κ. Βενιζέλος παραμένει το δημοφιλέστερο στέλεχος μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ με δημοτικότητα 88,9%.

Πρόθεση ψήφου

Στην πρόθεση ψήφου το ΠΑΣΟΚ συγκεντρώνει ποσοστό 35,9% και η ΝΔ 35,6%. Η διαφορά μεταξύ των δύο κομμάτων (0,3%) είναι απολύτως οριακή και πρόκειται ουσιαστικά για ισοδυναμία. Συγκριτικά με το Νοέμβριο το ΠΑΣΟΚ παρουσιάζει άνοδο κατά 1,3% και η ΝΔ κατά 0,4%. Στην τρίτη θέση βρίσκεται το ΚΚΕ που συγκεντρώνει πρόθεση ψήφου 7,3% (7,5% το Νοέμβριο). Στην τέταρτη θέση βρίσκεται και το ΛΑΟΣ με ποσοστό 4,3% (4,2% το Νοέμβριο) και ακολουθεί ο ΣΥΝ με ποσοστό 3,4% (4,0% το Νοέμβριο).

Τόσο το ΠΑΣΟΚ όσο και η ΝΔ αυξάνουν τη συσπείρωση τους. Η συσπείρωση του ΠΑΣΟΚ από 85,9% ανέρχεται στο 88,6%. Η συσπείρωση της ΝΔ από 80,4% ανέρχεται στο 82,7%. Το ισοζύγιο μετακινήσεων μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΝΔ παραμένει θετικό για το ΠΑΣΟΚ σε μία σχέση σχεδόν 1:3 (6,6% από ΝΔ προς ΠΑΣΟΚ και 2,4% από ΠΑΣΟΚ προς ΝΔ). Το ΚΚΕ καταγράφει αυξημένη συσπείρωση 91,3% και διαθέτει αξιοσημείωτες εισροές κυρίως από το ΠΑΣΟΚ (3% των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ 2004). Η συσπείρωση του ΣΥΝ μειώνεται και κινείται από το 80,2% στο 75,3% αν και τα στοιχεία αυτά είναι ενδεικτικά για τον ΣΥΝ. Τέλος το ΛΑΟΣ περνάει πλέον με άνεση το «κατώφλι» του 3% που απαιτείται για τη συμμετοχή του στο Ελληνικό Κοινοβούλιο και κινείται στο 4,3% τροφοδοτούμενο κυρίως από τη ΝΔ (εισροές 3,9% των ψηφοφόρων της ΝΔ του 2004).

Στην παράσταση νίκης, προηγείται η ΝΔ με 46,1% έναντι ποσοστού 35,0% για το ΠΑΣΟΚ (44,5% έναντι 31,5% το Νοέμβριο). Έτσι η διαφορά υπέρ της ΝΔ μειώνεται και κινείται στις 11,1 μονάδες.

Επίλογος

Στο μεσοδιάστημα της Κυβερνητικής θητείας, σημειώνεται απόλυτη ισορροπία στην πρόθεση ψήφου μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΝΔ, αλλά με την τάση βελτίωσης του ΠΑΣΟΚ να είναι ισχυρότερη από αυτή της ΝΔ. Ωστόσο η ΝΔ συνεχίζει να προηγείται σχεδόν σε όλους τους ποιοτικούς δείκτες (Κυβερνησιμότητα, Βαθμός ικανοποίησης, Εμπιστοσύνη, Εικόνα στελεχών, Παράσταση νίκης).

Η μεγαλύτερη «απειλή» για την Κυβερνώσα παράταξη φαίνεται να είναι η δυσκολία πολιτικής διαχείρισης του «χάσματος στόχων» που αναπτύσσεται ανάμεσα στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα (Αγρότες, Εργάτες, Μικρομεσαίοι) και τα Μεσαία και Ανώτερα.

Είναι ενδεικτικό ότι η λέξη-κλειδί που συμπυκνώνει τις πολιτικές εξαγγελίες της Κυβέρνησης, η λέξη «Μεταρρύθμιση» ενώ βρίσκει αποδοχή 58,6% στη Μεσαία τάξη, μόλις υπερβαίνει το 40% στους Αγρότες.

Είναι επίσης εντελώς ευδιάκριτες οι διαχωριστικές γραμμές στην πρόθεση ψήφου. Στη Μεσαία τάξη η ΝΔ προηγείται του ΠΑΣΟΚ με 13,6% μονάδες και σε όσους αυτοπροσδιορίζονται στην Ανώτερη τάξη με 37 μονάδες! Αλλά όσοι αυτοπροσδιορίζονται στην Ανώτερη τάξη μόλις και υπερβαίνουν το 2% του εκλογικού σώματος.

Στον κύριο όγκο (73,6%) του εκλογικού πληθυσμού (Αγρότες, Εργάτες και Μικρομεσαία στρώματα) βρίσκεται πίσω στην πρόθεση ψήφου. Ειδικά σε όσους αυτοπροσδιορίζονται στην Εργατική τάξη υπολείπεται του ΠΑΣΟΚ 10,2%.

Η υπόθεση των τηλεφωνικών υποκλοπών και οι εργασιακές σχέσεις είναι θέματα που καθόρισαν το πολιτικό περιβάλλον κατά τη διάρκεια της έρευνας πεδίου και αντανακλώνται και στους ποιοτικούς δείκτες της έρευνας.

Αλλά ανεξάρτητα από τη συγκυρία, είναι φανερό ότι η εξέλιξη του πολιτικού ανταγωνισμού θα κριθεί κυρίως από την πορεία της Οικονομίας που θα επιτρέψει ή όχι στην Κυβέρνηση να παρουσιάσει ένα κοινωνικά συνεκτικό σχέδιο μέτρων.


Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα «ΗΜΕΡΗΣΙΑ» στο φύλο της Παρασκευής 17 Μαρτίου 2006 με την ευκαιρία της δημοσίευσης των αποτελεσμάτων της τετραμηνιαίας πανελλαδικής έρευνας κοινής γνώμης Metron Forum.

Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0